مطالعه منظم کتاب نه تنها ذهن را تقویت میکند، بلکه استرس را کاهش داده و با افزایش طول عمر و محافظت از مغز، سلامت روان و جسم را ارتقا میدهد.
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) به نقل از روزنامه دیلیصباح، پژوهشها نشان میدهند که خواندن منظم کتاب نه تنها سرگرمکننده است، بلکه میتواند سلامت مغز، کاهش استرس و طول عمر را افزایش دهد. مطالعه منظم با تقویت حافظه، پیشگیری از افت شناختی و کاهش خطر ابتلا به زوال عقل همراه است و حتی میتواند زندگی افراد را تا دو سال طولانیتر کند.
مطالعات دانشگاه ییل در ایالات متحده روی بیش از ۳۶۳۵ بزرگسال بالای ۵۰ سال نشان داد کسانی که بهطور مرتب کتاب میخوانند، نسبت به کسانی که مطالعه نمیکنند، بهطور میانگین ۲۳ ماه طول عمر بیشتری دارند. این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن عوامل اقتصادی، تحصیلی، وضعیت سلامت و توانایی شناختی نیز برقرار بود.
کارشناسان میگویند بخشی از این اثر به مزایای اجتماعی و روانی خواندن مربوط میشود. مطالعه داستانهای تخیلی مانند تجربه روابط اجتماعی، احساسات و دیدگاههای دیگران است و میتواند تنهایی را کاهش دهد. مشارکت در باشگاههای کتاب نیز میتواند از لحاظ اجتماعی تأثیر مثبت داشته باشد.
علاوه بر این، خواندن بهعنوان نوعی کاهشدهنده استرس عمل میکند. هنگام مطالعه، افراد وارد حالت ذهنی متمرکز و آرام میشوند، حالتی مشابه مدیتیشن که به تنظیم سیستم عصبی و کاهش فشار روانی کمک میکند. کاهش استرس نیز اثر مستقیم بر سلامت قلب، خواب و سیستم ایمنی دارد و روند پیری را کند میکند.
مطالعات بلندمدت نشان میدهند که فعالیتهای ذهنی مانند مطالعه روند افت شناختی را کاهش میدهند و حتی در افرادی که علائم آلزایمر دارند، حافظه بهتر حفظ میشود. کارشناسان تأکید میکنند که بازگشت به مطالعه در هر سنی میتواند به تقویت مغز و سلامت روان کمک کند و خواندن را نباید فقط یک سرگرمی دانست، بلکه سرمایهگذاری بر سلامت بلندمدت است.
اعتبار ناشر، کیفیت چاپ و حتی ظاهر و آراستگی کتاب نیز در امتیازدهی نهایی ما نقش داشت؛ چرا که معتقدیم یک اثر پژوهشی فاخر باید در تمام ابعاد، از جمله فرم ارائه، استانداردهای لازم را رعایت کند.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، با نزدیک شدن به موعد برگزاری آیین اختتامیه بیستمین دوره جشنواره بینالمللی شعر فجر، نگاهها به سمت بخش «درباره شعر» معطوف شده است؛ بخشی که به عنوان ویترین پژوهشهای نظری و نقادانه ادبیات معاصر، نقشی حیاتی در جهتدهی به جریانهای علمی کشور ایفا میکند. در این دوره، حضور چهرههای آکادمیک در تیم داوری، نویدبخش نگاهی دقیق و ضابطهمند به آثار بود.
بهادر باقری، دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی که به همراه مریم حسینی و فرزاد بالو وظیفه داوری این بخش را بر عهده داشت، در گفتوگو با ایبنا، به تشریح جزئیات این دوره پرداخت. او معتقد است که انتخاب یک اثر برتر در حوزه نقد و پژوهش، مستلزم عبور از صافیهای متعدد علمی است.
باقری در این باره گفت: ما در بررسی آثار، مجموعهای از شاخصهای کلان و خرد را مد نظر قرار دادیم. از «تازگی و اصالت موضوع» که اولین گام در یک پژوهش است، تا «روشمندی علمی» و «نظم و نسق فصول.
وی افزود: برای ما بسیار مهم بود که نویسنده چگونه از منابع بهره برده و تا چه حد توانسته است ساختاری منطقی و منسجم به کتاب ببخشد.
این استاد دانشگاه خوارزمی تأکید کرد که حتی جزئیات فنی و نشر نیز از دید داوران پنهان نمانده است: اعتبار ناشر، کیفیت چاپ و حتی ظاهر و آراستگی کتاب نیز در امتیازدهی نهایی ما نقش داشت؛ چرا که معتقدیم یک اثر پژوهشی فاخر باید در تمام ابعاد، از جمله فرم ارائه، استانداردهای لازم را رعایت کند.»
وی با اشاره به روند فزاینده تبدیل پایاننامهها به کتاب، خاطرنشان کرد: در میان آثار بررسی شده، موارد متعددی را دیدیم که در واقع رساله دکتری یا پایاننامه کارشناسی ارشد بودند که با کمترین بازنگری به قالب کتاب درآمده بودند. بدتر از آن، مواردی بود که یک مقاله علمی ساده را مجلد کرده و به عنوان کتاب به چاپ رسانده بودند. باید توجه داشت که ماهیت مقاله و رساله با کتاب تألیفی کاملاً متفاوت است و این موضوع یکی از چالشهای جدی ما در گزینش نهایی بود. ما به دنبال آثاری بودیم که فراتر از یک تکلیف دانشگاهی، به معنای واقعی کلمه «کتاب"» باشند و حرفی نو برای جامعه ادبی داشته باشند.
در نهایت، از میان انبوه آثار ارسالی، چهار کتاب توانستند نظر مثبت هیئت داوران را برای حضور در فهرست نامزدهای نهایی جلب کنند. این آثار عبارتند از: «حنجره زخمی جویبار: تأملی در شعر سهراب سپهری» اثر تقی پورنامداریان، «سیر مرثیهسرایی در ایران از رودکی تا بهار» اثر نصرالله امامی، «قهوه قجری در فنجان ادبیات» اثر مشترک کمال شفیعی و محمدرضا بیرنگ و «کارستان سخن: درهمتنیدگی تخیل و واقعیت در شاهنامه» اثر ندا غیاثی.
لازم به ذکر است که آیین اختتامیه این رویداد، روز دوشنبه ۱۳ بهمنماه ۱۴۰۴، ساعت ۱۶ در تالار قلم کتابخانه ملی ایران برگزار خواهد شد. این مراسم که با حضور سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و جمعی از نخبگان فرهنگی برگزار میشود، پایانی بر ماهها داوری در بخشهای مختلف، به ویژه بخش نقد و پژوهش خواهد بود.
عموم علاقهمندان به حوزه فرهنگ و ادب میتوانند برای حضور در این مراسم به محل کتابخانه ملی، واقع در بزرگراه شهید حقانی مراجعه کنند.
مطالعات روانشناسی نشان میدهد شیوه کتابخواندن والدین برای کودکان میتواند نقش مهمی در شکلگیری علاقه مادامالعمر آنها به کتاب و مطالعه داشته باشد؛ علاقهای که با بهبود سلامت روان، تواناییهای شناختی و موفقیت تحصیلی همراه است.
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از وبسایت Inc.com، هرچند نقش فناوری در کاهش میزان مطالعه تفریحی میان جوانان و نوجوانان بیتاثیر نبوده، اما پژوهشها حاکی از آن است که کاهش کتابخوانی والدین برای کودکان نیز نقش قابلتوجهی در این مسئله دارد. یک نظرسنجی اخیر در بریتانیا نشان میدهد درصد والدینی که برای کودکان پیشدبستانی خود کتاب میخوانند، از ۶۴ درصد در سال ۲۰۱۲ به ۴۰ درصد در سالهای اخیر کاهش یافته است.
کارشناسان معتقدند کودکانی که در سالهای ابتدایی زندگی از سوی والدین با کتاب و لذت خواندن آشنا نمیشوند، در آینده کمتر به خوانندگانی پیگیر تبدیل خواهند شد. این در حالی است که کتابخوانی صرفاً یک سرگرمی نیست. اگرچه فعالیتهایی مانند ورزش، هنرهای دستی یا سرگرمیهای خلاقانه نیز مفید هستند، اما مطالعه جایگاهی متفاوت دارد؛ چراکه آثار آن فراتر از علاقه شخصی و به حوزههای شناختی و اجتماعی گسترش مییابد.
پژوهشها نشان دادهاند وجود کتاب بیشتر در خانه با عملکرد تحصیلی بهتر کودکان مرتبط است؛ نکته قابلتوجه آنکه این تأثیر حتی در بهبود تواناییهای ریاضی نیز مشاهده شده است. با این حال، فواید کتابخوانی به موفقیت در مدرسه محدود نمیشود.
در همین راستا، یک پروژه تحقیقاتی گسترده از دانشگاه کمبریج، عادات مطالعه و روند رشد بیش از ۱۰ هزار کودک ۹ تا ۱۳ ساله آمریکایی را بررسی کرده است. نتایج این پژوهش حاکی از «ارتباطی قوی و مثبت میان مطالعه تفریحی در دوران کودکی و بهبود تواناییهای شناختی، سلامت روان و دستاوردهای آموزشی در دوره نوجوانی» است.
مطالعات علوم اعصاب نیز به تبیین این ارتباط پرداختهاند. دانشمندان با استفاده از فناوری تصویربرداری مغزی، فعالیت مغز کودکان پیشدبستانی را هنگام شنیدن داستان بررسی کردند. نتایج نشان داد زمانی که کودکان به داستانی که از روی کتاب خوانده میشود گوش میدهند، بخشهایی از مغز که با درک احساسات و همدلی مرتبط است، فعال میشود؛ در حالی که این واکنش در مواجهه با داستانهای مبتنی بر صفحهنمایش دیده نمیشود.
به گفته پژوهشگران، تعامل اجتماعی موجود در کتابخوانی حضوری میتواند به تقویت مسیرهای عصبی مرتبط با ارتباط، همدلی و فهم عاطفی کمک کند.
با توجه به این شواهد و همچنین دادههای متعدد درباره فواید مطالعه در بزرگسالی ــ از جمله افزایش تمرکز، هوش هیجانی و موفقیت فردی ــ کارشناسان بر اهمیت کتابخوانی والدین برای کودکان تأکید دارند.
در همین زمینه، جیمی لینگوود و اما واردی، دو روانشناس بریتانیایی، در مقالهای در نشریه The Conversation توصیههایی کاربردی برای والدین ارائه کردهاند. آنها نخست بر ایجاد محیطی آرام و بدون حواسپرتی تأکید میکنند و معتقدند حتی حضور تلفن همراه در اطراف، میتواند کیفیت ارتباط را کاهش دهد. به گفته آنها، هنگام کتابخوانی باید صفحهنمایشها کنار گذاشته شود و فضایی گرم و صمیمی فراهم آید.
این روانشناسان همچنین تأکید دارند که والدین لازم نیست حتماً تمام متن کتاب را کلمهبهکلمه بخوانند. آنها پیشنهاد میکنند والدین میتوانند با تمرکز بر تصاویر، گفتوگو درباره داستان، یا حتی نقشآفرینی، کودک را در فرایند روایت مشارکت دهند و از کتاب بهعنوان ابزاری برای تعامل استفاده کنند.
از دیگر توصیههای مطرحشده، سپردن انتخاب کتاب به خود کودک با افزایش سن است. به باور این کارشناسان، هر متنی که تخیل کودک را درگیر کند ــ از کتابهای مصور و کمیک گرفته تا مجله یا روزنامه ــ میتواند نقطه شروع مناسبی برای علاقهمندی به مطالعه باشد. حتی ساختن کتابی مشترک میان والدین و کودک نیز پیشنهاد شده است.
لینگوود و واردی همچنین یادآور میشوند که کتابخوانی نباید صرفاً به زمان پیش از خواب محدود شود. اگر این زمان برای خانوادهای مناسب نیست، میتوان مطالعه مشترک را به هر زمانی از روز که آرامش بیشتری فراهم میکند، منتقل کرد.
در پایان این گزارش تأکید شده است که اگرچه زندگی پرمشغله امروز و فناوریهای دیجیتال ممکن است کتابخوانی خانوادگی را به حاشیه براند، اما شواهد علمی نشان میدهد قصهخوانی و مطالعه مشترک نهتنها به پیشرفت تحصیلی کودکان کمک میکند، بلکه آثار مثبت گستردهای بر رشد شناختی و اجتماعی آنها دارد و زمینهساز علاقهای پایدار به کتاب و مطالعه میشود؛ هدیهای ارزشمند که والدین میتوانند به فرزندان خود بدهند.
پژوهشهای جدید نشان میدهد خواندن عمیق، علاوه بر ارتقای مهارتهای تفکر انتقادی، میتواند افراد را در برابر اطلاعات غلط مقاوم کند و به کاهش استرس و تنهایی کمک کند.
به گزارش خبرگزاری کتاب یاران (ایبنا) به نقل از سایت خبری The Conversatio،مطالعات حاکی است که کاربران دیجیتال به طور متوسط روزانه بیش از ۱۴۰ بار گوشی خود را چک میکنند و حدود ۴.۵ ساعت در روز از آن استفاده میکنند، در حالی که بیش از نیمی از آنان، یعنی ۵۷ درصد، اعتراف کردهاند که به گوشی خود «وابسته» هستند. در چنین فضایی، شرکتهای فناوری، تأثیرگذاران و تولیدکنندگان محتوا برای جلب توجه کاربران رقابت میکنند و این روند زمینه رشد اطلاعات غلط را فراهم کرده است.
کارشناسان علوم شناختی و سواد خواندن معتقدند، مهارتهای خواندن انتقادی و تحلیلی بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافتهاند. با این حال، نگرانیها در حوزه سواد خواندن همچنان ادامه دارد؛ نمرات درک مطلب رو به کاهش است، بسیاری از والدین نسل Z برای فرزندان خود کتاب نمیخوانند و بسیاری از دانشجویان قادر به مطالعه کامل یک کتاب نیستند.
شبکههای اجتماعی با طراحی برای اسکرول بیپایان و اشتراکگذاری آسان محتوا، کاربران را به تعامل منفعلانه تشویق میکنند؛ مشارکتی که اغلب برای رفع کسالت یا کاهش استرس انجام میشود. تحقیقات نشان میدهند مرور بیهدف شبکههای اجتماعی مغز را به شیوهای منفعلانه آموزش میدهد و توانایی تمرکز و تصمیمگیری فرد را کاهش میدهد.
الگوریتمهای شبکههای اجتماعی برای نگه داشتن کاربران در محیط خود، مطالب مشابه با آنچه پیشتر مشاهده کردهاند را ارائه میکنند و باورهای موجود آنان را تقویت میکنند. این تکرار اطلاعات، حتی اگر از منابع مختلف باشد، موجب میشود افراد اطلاعات را واقعیتر از آنچه هست، بپندارند؛ پدیدهای که تحت عنوان «حقیقت کاذب» شناخته میشود.
در مقابل، خواندن عمیق فرآیندی هدفمند و انتقادی است که شامل تحلیل، استنباط، برقراری ارتباط میان ایدهها، بررسی دیدگاههای مختلف و پرسشگری درباره مفاهیم متن میشود. این نوع خواندن نیازمند تمرکز و تلاش ذهنی است و گاه میتواند با احساساتی مانند سردرگمی یا ناراحتی همراه باشد، اما نتیجه آن تقویت تفکر انتقادی و کاهش تأثیر اطلاعات نادرست است.
تحقیقات نشان میدهد اسکرول بیهدف با افزایش تنهایی، کسالت و اضطراب وجودی مرتبط است، در حالی که تمرکز و تلاش ذهنی، هرچند خستهکننده، حس معنا، هدفمندی و ارتباط اجتماعی را تقویت میکند. از این رو، فعالیتهایی مانند مطالعه و بحث درباره کتابها میتواند ابزاری مؤثر برای پرورش خواندن عمیق باشد.
یکی از نمونهها، معلمانی هستند که دانشآموزان را در مطالعه متون بلند مانند رمانها هدایت کرده و با گفتوگوهای فعال درباره مطالب، درک و تحلیل متن را تقویت میکنند. شواهد نشان میدهند که مطالعه مستمر در جمع، علاقه مادامالعمر به مطالعه را افزایش میدهد.
کارشناسان توصیه میکنند برای تقویت خواندن عمیق، میتوان با متون کوتاه مانند شعر، داستان کوتاه یا مقاله آغاز کرد و به مرور به رمانها و کتابهای بلند رسید. همکاری با دوستان یا اعضای خانواده، تعیین اهداف روزانه مانند خواندن یک فصل و گفتوگو درباره آن، تجربه مطالعه را جذاب و اجتماعیتر میکند.
خواندن عمیق به معنای انتخاب آگاهانه سرعت مطالعه، مکث در متون دشوار، لذت بردن از نثر برجسته، ارزیابی انتقادی اطلاعات و تأمل در معنای متن است و فرد را قادر میسازد کمتر تحت تأثیر اطلاعات غلط قرار گیرد و با متن وارد گفتوگو شود.
انتشارات زبان علم
