انتشارات زبان علم
حامی کتاب و کتابخوانی
بجنورد
خراسان شمالی
انتشارات زبان علم
حامی کتاب و کتابخوانی
بجنورد
خراسان شمالی
انتشارات زبان علم
حامی کتاب و کتابخوانی
بجنورد
خراسان شمالی

انتشارات زبان علم
حامی کتاب و کتابخوانی
بجنورد
خراسان شمالی
مسعود پزشکیان در آیین اختتامیه چهلوسومین جایزه کتاب سال با تأکید بر اینکه بدون عدالت و حقیقت، امکان اینکه جامعه سرپا بماند غیرممکن است، گفت: آنچه ما را از عمل به کتاب بازمیدارد منیت انسان است. کتاب و همینطور درک، عمل و اجرای آن، گمشده ما در تمام زمینههای اقتصادی، سیاست، صنعت، جامعه و... است.
به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، آیین اختتامیه چهلوسومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران با حضور مسعود پزشکیان؛ رئیس جمهور، سیدعباس صالحی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ مدیران و مسئولان فرهنگی کشور و اهالی قلم، فرهنگ و دانش یکشنبه (۱۹ بهمن ۱۴۰۴) در تالار وحدت برگزار شد.
ریشه بسیاری از مشکلات ما در بیتوجهی به کتاب است
مسعود پزشکیان در سخنرانی خود در این رویداد با درود بر بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران و تبریک ایامالله دهه فجر گفت: نزد شما صحبت کردن و گزارش دادن سخت است؛ چرا که شما از اساتید و دانشمندانی هستید که تلاش میکنید گنج علم را گسترش دهید. واقعیت آن است که ما هر چقدر کتاب و کتابخوانی را ارج نهیم و کسانی را که در این مسیر تلاش میکنند تکریم و حمایت و پشتیبانی کنیم، کم است؛ چرا که اگر بنده به عنوان یک مسئول در این جایگاه هستم و تواناییهایی دارم به برکت کتاب و معلمان و اساتیدی بوده که کتابخوان بودهاند و به ما درس دادهاند و اگر امروز با ضعفها و کاستیهایی روبهرو هستیم باز هم راه حل آن را باید در همین مسیر جستوجو کنیم.
رئیس جمهور با اشاره به لزوم تلاش برای تجهیز مراکز مختلف با کتاب بر مدیریت خرید و خواندن کتاب تاکید کرد و ادامه داد: به برکت کتاب انسان رشد میکند، تجربه میاندوزد، خود را از تاریکی میرهاند و به روشنایی میرسد. مشکلاتی که در حوزه اقتصادی، صنعتی، کشاورزی و سیاست داریم به دلیل غفلت از کتاب الهی و نوع آگاهی، درک و مهارت ما در اجرای آن است. یکی از دلایل اصلی رجوع مکرر بنده به قرآن کریم و نهج البلاغه این است که معتقدم این کتاب الهی دستور زندگی است و باید به آن عمل کرد. اگر غیر از این باشد، راه به بیراهه میرود. نمیشود مدیر و سیاستگذار بود، کتاب نخواند و خلاف دستور آن عمل کرد و به سعادت رسید. به باور من، مشکل این است که به کتاب عمل نکردیم و اگر عمل میکردیم، چنین اتفاقاتی که اکنون گریبان کشور را گرفته است، رقم نمیخورد.
پزشکیان همچنین با اشاره به فرازی از نامه حضرت امیرالمومنین علی (ع) به مالک اشتر، افزود: ایشان در این نامه مالک اشتر را ابتدا به رعایت تقوا امر میکند و سپس او را به تبعیت از کتاب خدا فرا میخواند که در آن به روشنی بایدها و نبایدها معین و مشخص شده است. در واقع سعادت در عمل و توجه به کتاب است و شقاوت در عدم عمل به کتاب خداست. چیزی که این کتاب ما را به آن دعوت میکند، حق و عدالت است. ما در جامعه موظفیم عدالت را پیاده کنیم و اگر قصور داریم به دلیل جهل و همچنین عدم درک از کتاب و سنت پیامبر(ص) است.
رئیس جمهور با تأکید بر اینکه بدون عدالت و حقیقت امکان اینکه جامعه سرپا بماند، غیرممکن است، اضافه کرد: آنچه ما را از عمل به کتاب بازمیدارد، نفسانیت و منیت انسان است. تمام آنچه باعث حقکشی و مشکلات میشود، نفس انسان است. ظالمان کسانی هستند که حق را نبینند و نشناسند و در مقابل آن ایستادگی کنند. هیچ ظلمی بالاتر از این نیست که انسان در برابر حق بایستد. کتاب، درک، عمل و اجرای آن، گمشده ما در تمام زمینههای اقتصادی، سیاست، صنعت، جامعه و... است. ما کتاب میخوانیم تا بفهمیم، آگاهی پیدا کنیم و دشمنی را از بین ببریم. در این صورت است که میتوانیم مشکلات را کنار بگذاریم. امیدوارم تلاش شما در تغییر نگاه ثمربخش باشد.

هویت ملی ایرانیان با کتاب شکل گرفته است
سید عباس صالحی ضمن خیرمقدم به حاضران و گرامیداشت ایامالله دهه فجر گفت: نام ایران و کتاب به هم پیوند خورده است و ما از معدود کشورهایی هستیم که در یک پیوستگی هزارساله با کتاب قرار داریم. هسته معانی ما کتاب بوده و برای این پیوستگی هزارساله، شواهد بسیاری میتوان آورد. در فارسی باستان کتابدار، «گنجور» خوانده میشود؛ گنج، جواهر است و کتابدار صاحب جواهر. ایرانیان این هسته تمدنی و گنج تمدنی خود را کتاب میدانند. ما در تاریخ تمدنی خود، پیش از اسلام، ماده کتابت محدودی داشتیم، ابن عبدوس جهشیاری میگوید: ایرانیان در امر کتابت، بهترین بهرهوری را از طبیعت سرزمین خود میکردند؛ چیزی که این روزها کمتر به آن توجه داریم، یعنی محیط زیست. سنگنوشته، سفالنوشته، اوراق گیاهی و… نشان میدهد ایرانیان پیش از هر چیزی از طبیعت برای کتابت استفاده میکردند.
وی در ادامه کتاب را جانمایه ایران و ایرانیان دانست و اضافه کرد: گرچه پیش از اسلام در معرض تاراج بودیم و از این جهت کمبهره، اما ایرانیان در کتابهای علوم محض، خالص، کاربردی و… آثاری را به یادگار گذاشتند. همچنین بخشی ارزشمند از تاریخ ما، دانشگاه جندیشاپور است که تاریخ بزرگی در کتاب و کتابت دارد. به عنوان نمونه دایرهالمعارف پزشکی جندیشاپور کتابی است که در آثار دیگری همچون کتابهای زکریای رازی نیز اثر گذاشته است. در واقع ما پیش از اسلام تمدنی سرشار از عشق به کتاب داشتیم؛ وقتی اسلام به میان آمد، بخشی از مهرورزی ایرانیان به آن از این جهت بود که اسلام خود را با کتاب معرفی میکرد. ایرانیان با کتاب و کتابت، تمدن اسلامی را شکوفا کردند و در همه علوم با کتابهایی که نوشتند تاریخ تمدن اسلامی را پرداختند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه ما به نحوی هویت ملی خود را به کتاب مدیونیم، گفت: ایرانیان بهویژه پس از اسلام خود را با کتاب هویت کردند. شاهنامه، مثنوی و آثار دیگر، کتابهایی هستند که سرشت هویت ایرانی ما را ساخته و پرداختهاند. با ظهور انقلاب اسلامی، دوره جدیدی برای زمانه ما آغاز شد. ویژگی انقلاب ۵۷ این بود که انقلاب گلوله نبود، انقلاب کلمه بود. به همین دلیل کتاب جایگاه خاص خود را پیدا کرد.
صالحی در بخشی از سخنان خود گزارشی اجمالی از انتشار و تالیف کتاب در ایران ارائه و بیان کرد: ما از سال ۱۳۲۰ تا ۵۷ در مجموع ۵۰ هزار عنوان کتاب داشتیم، اما از انقلاب تاکنون یکونیم میلیون عنوان کتاب چاپ اول منتشر شده است. بخش زیادی از این آثار، کتابهای مؤثر و مفید هستند و این یکی از دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران در این ۴۵ سال است. همچنین سهم زنان در تألیف، در دهه اول انقلاب ۸ درصد بود، اما پس از آن رشدی چشمگیر داشت و اکنون به عدالت جنسیتی در تألیف نزدیک شدهایم که این نیز از دستاوردهای انقلاب است.
وی انقلاب اسلامی را بازگشتی به هسته معنایی ایرانیان یعنی همان کتاب دانست و ادامه داد: مولفان که فراوان شدهاند و اکنون در جامعه اسلامی باید نسبت خود را با مسائل جامعه وثیقتر کنند. هم نظام حکمرانی نیازمند آن است که با مولفان برگزیده نسبتی برقرار کند و هم مولفان باید به این نسبت توجه داشته باشند. امروز با ابرمسائل اجتماعی همچون همبستگی، هویت و نسبت آنها با نظام حکمرانی مواجهایم. اینکه چگونه میتوان با بهرهگیری از مولفان برتر بر این مسائل فائق آمد، نکتهای است که باید به آن توجه کرد. مولفان باید هم به این ابرمسائل و هم به مسائل مبنایی توجه کنند.
سید عباس صالحی در بخش دیگری از سخنان خود به حوزه نقد اشاره کرد و گفت: اکنون دچار نوعی انسداد گفتوگو هستیم. جامعهای که یکسویه سخن میگوید و زمینهای برای گفتوگو فراهم نمیکند، راه به جایی نمیبرد. انسداد گفتوگو، انسداد اجتماعی را بهوجود میآورد و ما در چنین وضعیتی قرار داریم. لازم است همانگونه که مولفان با یکدیگر گفتوگو میکنند و دیالوگ میان آنها برقرار است، گفتوگو در فضای عمومی جامعه نیز رواج یابد. همچنین نیازمند آن هستیم که آنچه در درون ایران تولید میشود، پژواک بیرونی پیدا کند. ما شاهد نوعی گردش درونزا هستیم که مطالب در میان خودمان ردوبدل میشود، در حالی که دانش در فضای جهانی رشد میکند و باید فرصت انتشار و نشر جهانی فراهم شود. در این میان، نباید از مسئله منزلت و معیشت نویسندگان غافل شد؛ موضوعی که جای سخن بسیار دارد و نیازمند توجه جدی است.

داوری ۷۴ هزار عنوان کتاب برای انتخاب آثار برگزیده کتاب سال
محمدعلی مهدویراد نیز در آیین اختتامیه چهلوسومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران درباره نحوه داوری آثار گفت: سبک کار به این صورت است که از فروردین تا اسفند هر سال هر آنچه در قالب میراث مکتوب منتشر میشود، داوری میشود. شیوه دریافت آثار نیز چنین است که مولفان، مصنفان، مترجمان، ناشران و… آثار خود را به دبیرخانه جایزه ارسال میکنند. البته چون عنوان «کتاب سال جمهوری اسلامی ایران» اعتبار ویژهای دارد، تنها به این بسنده نمیکنیم؛ به همین دلیل توصیه شده است که داوران، اگر کتابی را دیدند که از نظر ما دور مانده، معرفی کنند تا ترتیب انتقال اثر به خانه کتاب و ادبیات ایران و در نهایت ورود آن به چرخه داوری و ارزیابی داده شود.
وی اضافه کرد: در سال ۱۴۰۳، تعداد ۷۴ هزار و ۲۰۸ عنوان کتاب چاپ اول داشتیم که این میان، ۲۱ هزار و ۸۸۶ عنوان به بررسیهای اولیه و ۲۳۵ عنوان کتاب از نظر داوران به مرحله دوم راه پیدا کردند. در مرحله دوم حداقل سه نفر از استادان، محققان و دانشمندان آثار را بررسی کردند؛ بهطوریکه امسال در برخی موارد ۹ نفر یک اثر داوری کردند. در نهایت ۶۱ عنوان کتاب بهعنوان آثار منتخب کتاب سال جمهوری اسلامی ایران معرفی شدند که شامل ۱۴ اثر برگزیده و ۴۷ اثر شایسته تقدیر است.
مهدویراد درباره نحوه امتیازدهی نیز عنوان کرد: کتابهایی با امتیاز ۸۰ تا ۹۰ در حوزه محتوا، کمیت، کیفیت و پردازش، شایسته تقدیر شدند و امتیاز ۹۰ تا ۱۰۰ به آثار برگزیده اختصاص دارد. در چند دوره قبل به دلیل غلبه آثار ترجمه، امتیاز ۹۵ تا ۱۰۰ برای برگزیدگان در بخش ترجمه در نظر گرفته شد.
دبیر علمی جایزه کتاب سال چهلوسوم ادامه داد: در این دوره، کمیت بالای متون تصحیحی و تحقیقی درباره آثار کهن نگرانی داوران بود، اما نتیجه متفاوت از تصور اولیه رقم خورد و ۶۴ درصد آثار ارسالی تألیفی بودند. واقعیت این است که تحقیق متون کهن از کار تألیف جدا نیست، اما نکته مهم این است که نوگرایی و تجدد بدون ریشه در سنتهای کهن، آب در هاون کوبیدن است. از این رو هم آثار تألیفی و هم آثار تصحیحی هر دو اهمیت دارند.
محمدعلی مهدویراد در پایان گفت: ما کتابها را در ۷۲ گروه داوری میکنیم و در همه گروهها باید یک اثر برگزیده و یک اثر شایسته تقدیر معرفی شود، اما این به معنای بیارزش بودن سایر آثار نیست. بسیاری از کتابهای خوب و شایسته مطالعه وجود دارد که در این جایزه امکان معرفی آنها فراهم نمیشود. انتخاب این آثار بر اساس معیارهای مشخص داوری انجام شده است و ممکن است با وجود همه دقتها، کاستیهایی نیز وجود داشته باشد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در آیین اختتامیه «بیستمین دوره جشنواره بینالمللی شعر فجر» گفت: شعر همواره بخشی از قدرت نرم ایران بوده است و امکان مقاومت فرهنگی و ملی را فراهم کرده است.
به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، آیین اختتامیه «بیستمین دوره جشنواره بینالمللی شعر فجر» دوشنبه (۱۳ بهمن ۱۴۰۴) با حضور سید عباس صالحی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محسن جوادی؛ معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ابراهیم حیدری؛ مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، غلامرضا امیرخانی؛ رئیس سازمان و اسناد کتابخانه ملی و جمعی از مسئولان فرهنگی، اهالی قلم، اصحاب فرهنگ، ادب و رسانه در تالار قلم کتابخانه ملی برگزار شد.
شعر؛ حافظ زبان، اسطوره و حکمت ایرانی
سید عباس صالحی در این آیین ضمن تبریک ایام الله دهه مبارک فجر گفت: تقریبا همه ملتها یا دستکم بسیاری از ملتهایی که میشناسیم، زبانی به نام «زبان شعر» دارند؛ چراکه شعر پدیدهای فراگیر و انسانی است. اینکه چرا شعر چنین جایگاهی دارد بحثی مفصل میطلبد، اما آنچه ایرانزمین را متمایز میکند کارویژههای خاص شعر در این سرزمین است.
او بهعنوان ادای دینی به شاعران این مرز پرگهر به چند نمونه از این ویژگیها اشاره کرد: نخستین نکته این است که شعر، پاسدار و حافظ زبان فارسی بوده است. کمتر ملتی را میتوان یافت که بتواند زبان یا نثر مربوط به ۱۲۰۰ سال پیش خود را بخواند و بهراحتی با آن ارتباط برقرار کند. اما ما در زبان فارسی چنین تواناییای داریم. برای نمونه متنی از تاریخ بلعمی متعلق به قرن چهارم هجری را در نظر بگیرید؛ ترجمهای از تاریخ طبری که بیش از یازده قرن از نگارش آن میگذرد، اما هنوز برای ما بیگانه نیست. این پیوستگی تاریخی و تمدنی چگونه حفظ شده است؟ پاسخ روشن است؛ شعر زبان فارسی را در ساختار نحوی، واژگانی و معنایی زنده نگه داشته و پیوند تاریخی آن را برقرار کرده است. ما اتصال تمدنی زبان فارسی را بهدرستی مدیون شعر هستیم.
وی تاکید کرد: نکته دوم آن است که شعر در ایران، حامل و راوی تاریخ اساطیری و قصههای ملی ماست. ملتهایی که تاریخ اساطیری ندارند، درواقع شناسنامهای ناقص دارند. ایران بهعنوان تمدنی کهن هم تاریخ واقعی دارد و هم تاریخ اساطیری و بخش بزرگی از این تاریخ اساطیری بهواسطه شعر به ما رسیده است. تاریخ اساطیری و اسطورههای ایرانی را شعر روایت کرده و قصههای ایرانی را شعر حفظ کرده است. اگر شعر نبود، بسیاری از این قصهها به فراموشی سپرده میشد.
او با اشاره به اینکه ایران سرزمین قصه است و شعر، مهمترین پل انتقال این قصهها بوده است، اضافه کرد: به یاد بیاوریم که عطار را پدر عرفان ایرانی دانستهاند؛ عرفانی قصهگو. بر اساس برخی پژوهشها در آثار منظوم و منثور عطار بیش از ۳ هزار قصه وجود دارد و در مثنوی مولوی نیز بیش از ۴۰۰ قصه روایت شده است. اینها نشان میدهد که شعر راوی حافظه اساطیری و داستانی ایرانزمین بوده است؛ نقشی که کمتر سرزمینی چنین گسترده و عمیق تجربه کرده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی سومین کارویژه شعر در ایران را بستر و حامل حکمت عملی ایرانی دانست و گفت: اخلاق فردی و اجتماعی، تعلیم و تربیت و حتی سیاست اجتماعی، بیش از آنکه در قالب نثرهای فلسفی عرضه شوند از طریق شعر به جامعه منتقل شدهاند. بخش عظیمی از حکمت عملی ایرانی بهواسطه شعر تولید و منتشر شده است. هر یک از شاعران بزرگ ما کانونهای معنایی ویژهای داشتهاند؛ مثلا فردوسی با محور عدالت و دادگری، سعدی با جانمایه اعتدال رفتاری و اخلاق اجتماعی، حافظ با کانون مایه صداقت، یکرنگی و مبارزه با ریا و مولوی با خودشناسی. اینها نمونههایی از حکمت عملیاند که در شعر ایرانی صورتبندی و ماندگار شدهاند. از این منظر شعر میتواند دریچهای مهم برای بازخوانی و بازشناسی حکمت عملی در تمدن ایرانی ـ اسلامی باشد.
سید عباس صالحی در پایان گفت: کار ویژه دیگر شعر در ایران پاسداشت وطندوستی، همیت و غیرت ملی بوده است. ایران همواره در چهارراه تاریخ قرار داشته و بارها در معرض تهاجم، افول یا کمرنگ شدن هویت خود بوده است. در چنین شرایطی، شعر بخشی از قدرت نرم ایران بوده و امکان مقاومت فرهنگی و ملی را فراهم کرده است. بحث همیت و غیرت ملی از اشعار فردوسی تا سیر هزارسالهای که پس از اسلام نیز ادامه یافت، دیده میشود؛ همواره توجه به ایران، هویت و همبستگی ملی در اشعار شعرا نمایان بوده است.
شعر سرمایه هویتی ایران و میراثی که نباید ارزان از دست برود
محسن جوادی نیز در بخش دیگری از این آیین جشنواره بین المللی شعر فجر و فعالیتهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را خدمتی به فرهنگ، شعر و ایران دانست و بیان کرد: ایران همواره با شعر شناخته شده است. هر زمان در گذشته و امروز، نام ایران در بیرون از مرزها برده میشود، نخستین چیزی که به ذهن متبادر میشود شعر و نام شاعران بزرگی چون فردوسی، حافظ، سعدی و دیگر بزرگان ادب فارسی است.
وی اضافه کرد: مردم ما در طول تاریخ درازآهنگ خود با شعر سخن گفتهاند، با شعر احساسشان را بیان کردهاند و با شعر حکمت آموختهاند. شعر در این سرزمین جایگاهی بنیادین دارد و این سرمایه، سرمایهای اندک نیست. بسیاری از کشورها چنین سرمایهای ندارند؛ شاعران بزرگی ندارند و بهنوعی رکن اصلی هویت ملیشان شکل نگرفته است.
او ادامه داد: شعر در فرهنگ ما چنان جایگاهی دارد که حتی در زمانهای که میخواستند عظمت و عمق قرآن کریم را وصف کنند، آن را به شعر نسبت میدادند؛ البته قرآن خود فراتر از شعر معرفی میشود. این نشان میدهد که شعر در ذهن و فرهنگ ما همواره با عمق، غنا و عظمت همراه بوده است.
معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین تأکید کرد: مایلم این نکته را عرض کنم که با پیشنهاد و همراهی دوستان حوزه شعر و ادبیات، بهتازگی دفتری در معاونت فرهنگی تاسیس شده که انشاءالله در روزهای آینده آغاز رسمی فعالیت آن اعلام خواهد شد؛ دفتری که قرار است توجهی ویژه به شعر و ادبیات داستانی داشته باشد تا این سرمایه بزرگ از دست نرود. مردم ایران این سرمایه را بهسادگی به دست نیاوردهاند و حاصل هزاران سال تاریخ و فرهنگ است؛ بنابراین باید تا حد امکان از آن پاسداری شود.
محسن جوادی در پایان سخنان خود ضمن خواندن بیت «ای گران جان خوار دیدستی وَرا زانکه بس ارزان خریدستی وَرا / هرکه او ارزان خَرَد ارزان دهـد گوهری طفلی به قرصی نان دهد» از مولانا به مفهوم آن اشاره کرد و گفت: شعر، این سرمایه گرانقدر را نباید ارزان از دست بدهیم و نباید مصداق این سخن مولوی شویم. شعر سرمایهای بزرگ برای مردم و ملت ماست و وظیفه داریم آن را پاس بداریم.
میراث مکتوب ایران؛ پیوندی زنده میان زبان فارسی و جهان
غلامرضا امیرخانی نیز در بخشی از این آیین به فعالیتهای سازمان اسناد و کتابخانه ملی اشاره و بیان کرد: این سازمان بهعنوان بزرگترین مرکز نگهداری و صیانت از میراث مکتوب کشور، نزدیک به ۸۸ سال سابقه دارد و مفتخر است که بهدور از هرگونه بحث یا گرایش سیاسی، خدمات خود را به مردم عزیز ایران و نیز علاقهمندان به فرهنگ، هنر، تمدن و ادب ایرانزمین در سراسر جهان چه بهصورت حضوری و چه مجازی، ارائه دهد.
وی اضافه کرد: بخش مهمی از این میراث، میراث ادبی کشور ماست؛ بهویژه زبان فارسی در قالب متون کهن، شعر و ادب فارسی، بهخصوص نسخههای خطی و نفیس و همچنین آثار شاعران معاصر. آثاری که مشمول محدودیت کپیرایت نیستند معمولاً بهصورت دیجیتال در اختیار مخاطبان قرار میگیرند و آثار جدیدتر نیز بهصورت فیزیکی در مخازن نگهداری میشوند که از منظر مطالعات آماری و پژوهشی میتواند بسیار راهگشا باشد.
همچنین در آیین اختتامیه «بیستمین دوره جشنواره بینالمللی شعر فجر» از برگزیدگان این رویداد تقدیر به عمل آمد.
انتشارات زبان علم
حامی کتاب و کتابخوانی
بجنورد
خراسان شمالی
انتشارات زبان علم
حامی کتاب و کتابخوانی
بجنورد
خراسان شمالی
انتشارات زبان علم
حامی کتاب و کتابخوانی
بجنورد
خراسان شمالی